Kültürpark'ın Yeniden Doğuşu: 80. Yaşına Hazırlanan İzmir'in Yeşil Kalbi İçin 10 Yıllık Vizyon

İzmir'in en büyük ve en köklü kent parkı olan Kültürpark, 1936'da dönemin Belediye Başkanı Dr. Behçet Uz tarafından inşa ettirilmesinden bu yana tam 90 yılı geride bırakıyor. Her ne kadar 1936'da kapılarını açsa da 1939 yılında bugünkü adını almış olan park, 2026'da 80. yıl dönümünde kapsamlı bir dönüşüme hazırlanıyor. İzmir Büyükşehir Belediyesi, 15 Nisan 2026 Çarşamba günü yaptığı basın toplantısında 'Kültürpark 2036' adını verdiği 10 yıllık vizyonun detaylarını paylaştı.

Plan, toplam 5,8 milyar lira yatırımla dört ana ekseni kapsıyor: ekolojik rehabilitasyon, kültürel canlanma, fuar alanının yeniden konumlandırılması ve çocuk odaklı yeni sahanın yaratılması. Vizyonun yönetimi için İzmir Büyükşehir Belediyesi'ne bağlı olarak kurulan 'Kültürpark Müdürlüğü' bünyesinde 45 kişilik çok disiplinli bir ekip oluşturuldu. Peyzaj mimarları, orman mühendisleri, sosyologlar, kültürel miras uzmanları ve halk sağlığı araştırmacıları aynı masa etrafında bir araya geldi.

Ağaç Envanteri Ortaya Çıktı

Kültürpark'ta son 12 ay boyunca yürütülen kapsamlı bir envanter çalışmasının sonuçları, parkın mevcut ekolojik durumunu net biçimde gözler önüne serdi. Tüm park alanında tam 15 bin 244 adet ağaç belirlendi. Bunların 3 bin 218 tanesi anıt ağaç statüsüne alınabilecek yaş ve boyuta sahip. En yaşlı ağaç, merkez bulvarda yer alan yaklaşık 180 yaşındaki bir çınar olarak belgelendi. Parkta 74 farklı tür ağaç bulunuyor; bu, benzer boyuttaki Avrupa kent parklarına kıyasla oldukça yüksek bir çeşitlilik.

Ancak rapor ciddi sorunlar da ortaya koyuyor. Ağaçların yüzde 18'inin sağlık durumu 'kritik' olarak belirlendi. Mantar enfeksiyonları, aşırı budama kaynaklı gövde çürümeleri ve zemin sıkışması başlıca sorunlar. Özellikle Fuar döneminde kurulan ağır yapıların kök bölgesine verdiği zarar, 2023'te yapılan bir değerlendirmede fark edildikten sonra sistematik olarak iyileştiriliyor.

Restorasyon kapsamında önümüzdeki üç yılda 9 bin ağaca bireysel bakım uygulanacak. Hastalıklı ağaçlara spesifik ilaç protokolü tanımlandı; toprak sıkışmasının olduğu bölgelerde havalandırma kanalları açılacak, köklere organik gübre desteği sağlanacak. 420 ağacın kaldırılması gerektiği belirlense de bunların yerine iki katı kadar yeni ağaç, parka yaşlılık dengesini sağlayacak biçimde yerel türler ağırlıklı olarak dikilecek.

Fuar Alanının Yeniden Kurgulanması

Planın en tartışmalı bölümü kuşkusuz fuar alanıyla ilgili. Türkiye'nin ilk uluslararası fuarı olan İzmir Enternasyonal Fuarı 2025'te 94. kez düzenlendi ve her yıl ortalama 1,1 milyon ziyaretçi çekmeye devam ediyor. Ancak fuarın park içindeki büyük hangarları, hem ağaç köklerine baskı yaratıyor hem de yıl içinde parkın 9 ay boyunca etkinlik yapılamayan bölümlere sahip olmasına yol açıyor.

Yeni plana göre IEF'nin büyük ölçekli etkinlikleri ve uluslararası pavilion alanları 2028 yılından itibaren Gaziemir'de inşa edilen yeni fuar merkezine taşınacak. Kültürpark içinde yalnızca tematik küçük ölçekli fuar etkinlikleri (kitap fuarı, tasarım haftası, moda bienali, gastronomi festivali gibi) devam edecek. Mevcut hangarların 6'sı tamamen kaldırılacak, 3'ü ise kültürel etkinlik mekanı olarak yeniden işlev kazanacak.

Fuar taşınmasına karşı çıkan bir dizi dernek, özellikle fuarın kentle kurduğu simgesel bağa dikkat çekiyor. İzmir Enternasyonal Fuarı Dostları Derneği, taşınma planının fuarın kimliğini zayıflatacağını savunuyor. Belediye bu endişeyi dikkate alarak Kültürpark'taki 'tarihi fuar koridoru' olarak bilinen ana aksın korunacağını ve fuarın simgesel açılış törenlerinin her yıl Kültürpark'ta yapılmaya devam edeceğini taahhüt etti.

İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı Cemil Tugay: 'Kültürpark, hangar ve asfaltın esiri olmamalı. Fuar kimliğimizi yaşatırken parkımızı ağaçlarına iade etmenin zamanı geldi. Kültürpark'ta her adım atan İzmirli, yeni bir yeşil ada keşfedecek.'

Çocuk Ormanı ve Doğa Okulu

Vizyonun belki de en özgün önerisi, parkın kuzeydoğu köşesinde 48 dönümlük alanda oluşturulacak 'Çocuk Ormanı ve Doğa Okulu'. Bu alanda tasarım, çocukların doğayla özgürce temas edebileceği, geleneksel oyun aletlerinin yerine doğal materyallerden oluşan 'keşif duraklarının' yer aldığı bir yapıyı öngörüyor. Ahşap tünellerden, dere yataklarından, tırmanış ağaçlarından oluşan alan, İskandinav kent parkı yaklaşımını örnek alıyor.

Doğa Okulu ise yıl boyunca kreşlerden liselere kadar tüm yaş gruplarından öğrencilere ücretsiz ekolojik eğitim sunacak. 28 kişilik 'park eğitmenleri' ekibi istihdam edilecek. Okul müfredatına entegre olacak biçimde biyolojik çeşitlilik, yerel ekosistem, iklim krizi ve gıda döngüsü gibi temalarda interaktif atölyeler yapılacak. Yıllık 120 bin öğrencinin bu programdan faydalanması hedefleniyor.

Çocuk Ormanı için gerekli zemin düzenlemesi 2026 yaz sonunda başlayacak, açılışın ise 2028 yazında yapılması planlanıyor. Alan içinde hiçbir plastik oyun aleti kullanılmayacak; tüm mobilya ve donatılar yerel ahşap, taş ve keten malzemelerden üretilecek.

Kent Meydanı ve Kültürel Etkinlikler

Planda yer alan bir diğer önemli adım, parkın güney girişinde yer alan eski Pasaport Kapısı'nın bulunduğu bölgede kurulacak 14 dönümlük yeni bir kent meydanı. Bu meydan, kentin kültürel etkinlikleri ve açık hava konserleri için modüler bir sahneye, yaklaşık 8 bin kişi kapasiteli oturma alanına ve taşınabilir festival altyapısına sahip olacak. Alan, kullanım dışında olduğu dönemlerde çim yüzey olarak İzmirlilerin günlük kullanımına açık kalacak.

Park genelinde çeşitli kültürel mekanlar kuruluyor. Mevcut İsmet İnönü Sanat Merkezi kapsamlı restorasyon geçirecek ve çağdaş sanat galerisine dönüştürülecek. İtalya Pavyonu'nun restorasyonunun ardından bu mekanda İzmir Tasarım Merkezi açılacak. Almanya Pavyonu 'Çocuk Kütüphanesi' olarak yeniden işlevlendirilecek. 6 Numaralı tarihi seralar ise 'kent ekolojisi müzesi' yapılacak.

Tüm bu değişikliklerde tarihi mirasın korunması merkezi bir ilke olarak benimsendi. Park içinde bulunan 74 adet tescilli yapı ve anıtın tamamı Kültür Varlıkları Koruma Kurulu denetiminde restore edilecek. Uyarlamalı yeniden kullanım (adaptive reuse) yaklaşımıyla yapılacak işlerde mimarlar, 2025'te başlayan bir dizi çalıştayda bir araya gelerek ortak tasarım ilkelerini netleştirdi.

• Toplam 15.244 ağaç için bireysel sağlık protokolü
• 48 dönümlük Çocuk Ormanı ve Doğa Okulu
• Gaziemir'e taşınacak büyük fuar etkinlikleri
• 14 dönümlük yeni kent meydanı
• 74 tescilli tarihi yapının restorasyonu
• 5,8 milyar lira toplam yatırım

Katılım ve Şeffaflık İlkesi

Kültürpark 2036 Vizyonu'nun hazırlanması sürecinde İzmir Büyükşehir Belediyesi, 18 farklı kamuya açık toplantı düzenledi. Bu toplantılara 4.200'ün üzerinde İzmirli katıldı. Ayrıca 14 bin kişiye ulaşan çevrimiçi bir anket çalışmasıyla vatandaşların öncelikleri belirlendi. Anketten çıkan en güçlü talep, 'daha fazla gölge, daha az beton' yönündeydi.

Proje süresince tüm çalışmalar, yeni kurulan 'kulturpark2036.izmir.gov.tr' adresli şeffaflık portalı üzerinden gerçek zamanlı olarak paylaşılacak. Portal üzerinden yalnızca ihale süreçleri değil, ağaç bakım kayıtları, restorasyon aşamaları ve hatta günlük çalışma programları da kamuoyuyla paylaşılıyor. Bu yaklaşım, Türkiye'de bir kent projesinde ulaşılan en yüksek şeffaflık standartlarından biri olarak değerlendiriliyor.

Sonuç olarak 80. yaşını dolduran Kültürpark, şimdiye kadar geçirdiği en kapsamlı dönüşüme hazırlanıyor. Eğer plan öngörüldüğü gibi uygulanırsa 2036 yılında İzmirliler, bugünkü parkın sahip olduğu tarihsel derinliği koruyan ama doğaya, çocuklara ve kültüre çok daha fazla alan açan bir Kültürpark ile karşılaşacak. Kentin yeşil kalbi, yaşını gösteren bir derinlikle yeniden atacak.